بررسی نحوه ارائه خدمات خانواده محور توسط کادر پزشکی و توانبخشی: یک مطالعه توصیفی

مقدمه
خانواده به عنوان مرکز و هسته اصلی مراقبت در رویکرد خانواده محور تلقی می شود. نتایج تحقیقات نشان داده است که رویکرد خانواده محور برای کودکان و والدین و ارائه دهندگان خدمات مؤثر است و باعث ارتقای خدمات درمانی و افزایش رضایتمندی خانواده از خدمات ارائه  شده می شود. در دهه 60 میلادی، رویکرد خانواده محور برای اولین بار در مراقبت از کودکان با ناتوانی و خانواده هایشان به کار برده شد. از آنجا که مشارکت اعضای خانواده در مراقبت از کودک، یکی از اصول کلیدی در توانمندسازی خانواده محور است، کادر پزشکی و درمانی با دادن فرصت به مراجع و اعضای خانواده، سبب می شوند آنان به توانایی ها و کفایت های خود که برای برآوردن نیازهای کودک و خانواده ضروری است، پی ببرند. از دیدگاه مرکز تحقیقاتی کن چایلد (Can child)، خدمات خانواده محور، مجموعه ای از ارزش ها، نگرش ها و رویکردها به خدمات، برای کودکان با نیازهای خاص و خانواده هایشان است که در آن، والدین به عنوان متخصص در بحث تشخیص نیازهای کودکان شناخته می شوند، و رابطه بین والدین و ارتقاء دهندگان خدمات نیز ارتقاء پیدا می کند؛ این خدمات از نقش  خانواده ها در تصمیم گیری خدمات ارائه شده به کودکانشان حمایت می کند، و باعث پیشرفت نتایج برای کودک، خانواده و ارائه دهندگان خدمات می شود. با توجه به این که تاکنون مطالعه ای درباره ابعاد مختلف نحوه ارائه خدمت در ایران انجام نشده است، این تحقیق، با هدف بررسی نحوه ارائه خدمت از سوی ارائه دهندگان خدمت در حیطه های مختلف بهداشتی درمانی در ایران انجام شد.

روش پژوهش
مطالعه فوق به صورت مقطعی در سال 1396 در شهر اراک انجام گرفت. در این پژوهش، جمعیت مطالعه شده از میان ارائه دهندگان خدمت مراکز بهداشتی درمانی در سطح شهر اراک به روش سهمیه ای انتخاب شدند. حجم نمونه 150 نفر بود که از میان پزشکان، پرستاران، ماماها، درمانگران توانبخشی و نیز دانش آموختگان رشته بهداشت عمومی انتخاب شده بودند. به منظور جمع آوری اطلاعات، از نسخه فارسی پرسشنامه سنجش فرایند مراقبت، از سوی ارائه دهندگان خدمت (MPOC-SP)1 و پرسشنامه اطلاعات جمعیت شناختی استفاده شد. پس از تکمیل پرسشنامه ها توسط شرکت کنندگان در تحقیق، داده های حاصل با نسخه 22 نرم افزار IBM Spss تجزیه و تحلیل شد.
یافته ها
نتایج نشان داده؛ میانگین مؤلفه های پرسشنامه سنجش فرایند مراقبت، بین زنان و مردان ارائه دهنده خدمت، با یکدیگر اختلاف معنادار آماری ندارد. میانگین مؤلفه های پرسشنامه مراقبت در ارائه اطلاعات کلی در گروه پزشکی به لحاظ آماری معنادار و بیشتر از گروه علوم پایه است. میانگین نمره مؤلفه های نشان دادن حساسیت بین فردی، ارائه اطلاعات کلی و میانگین نمره کل در مراکز مختلف ارائه دهنده خدمت، با یکدیگر اختلاف معنادار آماری دارند. همچنین، میانگین نمره مؤلفه های نشان دادن حساسیت بین فردی، ارائه اطلاعات کلی و نیز میانگین نمره کل پرسشنامه فرایند مراقبت در مراکز خصوصی، به لحاظ آماری معنادار و بیشتر از مراکز دولتی است. اختلاف میانگین مؤلفه های نشان دادن حساسیت بین فردی، رفتار محترمانه با مردم، ارائه اطلاعات کلی و اختلاف میانگین نمره کل پرسشنامه فرایند مراقبت در گروه های مختلف سنی شرکت کنندگان با یکدیگر از نظر آماری معنادار هستند، و میانگین همین مؤلفه ها در رشته های مختلف با یکدیگر آمار مختلفی را نشان می دهند.
نتیجه گیری
پاسخ های شرکت کنندگان نشان داد؛ مراکز درمانی و توانبخشی از لحاظ رفتار محترمانه، با مراجعان خوب عمل می کنند، ولی ارائه اطلاعات کلی و نشان دادن حساسیت بین فردی از زمینه های نسبتاً ضعیف آنها است. میانگین این مؤلفه ها و همچنین، میانگین نمره کل پرسشنامه در رشته های توانبخشی، بیشترین میزان را داشته است، و بعد از آن به ترتیب رشته های پزشکی و دیگر رشته های کاردرمانی، حائز رتبه بودند. از این رو، لازم است که آموزش کادر درمانی و توانبخشی بر حیطه هایی که ضعیف بوده است، بیشتر متمرکز شود تا بدین ترتیب بتوان کیفیت خدمات مبتنی بر خانواده را افزایش داد.
واژگان کلیدی
رویکرد خانواده محور، سنجش فرایند مراقبت، ارائه دهندگان خدمت
نویسندگان:
- آزاده ریاحی(نویسنده مسئول)؛ گروه کاردرمانی، دانشکده توانبخشی، دانشگاه علوم پزشکی اراک، اراک، ایران.
- مهدی رصافیانی؛ گروه کاردرمانی، مرکز علوم سلامت، دانشگاه کویت و مرکز تحقیقات توانبخشی اعصاب اطفال، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، تهران، ایران.
- فاطمه رفیعی؛ گروه آمار حیاتی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی اراک، اراک، ایران.
منبع:
 فصلنامه علمی ـ پژوهشی توانبخشی، دوره 20، شماره 1، بهار 1398، ص 26-16.

پیوندها
آمار بازدید
 بازدید امروز : 22
 کل بازدید : 9111
 بازدیدکنندگان آنلاين : 1